اخلاق نفسانى از ميانه‌روى در اخلاق و صفات شهوى و فكرى خارج شود و به افراط يا تفريط گرايد در معرض امراض باطنى و زشتىها و گناهان قرار گيرد ، كه چون باطن انسانى را فراگيرند قوام روح او را فاسد گردانند و موجب هلاك اخروى و عذاب هميشگى گردند . به خداوند بزرگ از چنين وضعى پناه مىبريم . بطورى كه مىدانيم خوردنيها و نوشيدنيها و دواهائى كه انسان براى ادامه‌ى زندگى بدنى خود آنها را مصرف مىكند پنج بخشند : يعنى يا مفيدند و مصلح ؛ و يا زيان‌آور و فسادگر . و هركدام ازين دو بخش خود دو نوعند : آن‌كه مفيد است يا خوردن آن كاملا ضرورى است ، و نخوردن آن موجب زيانها و مفاسد و امراضى است كه علاج نپذيرند ؛ و يا چيزهائى هستند كه صرف آنها موجب تقويت و نفع بدن و ملائم مزاج انسانى است ، ولى عدم استفاده از آنها ضررى را ايجاد نمىكند . همچنين بخش مضر نيز دو نوع است : يا دورى از آن لازم است و مصرف آن موجب هلاكت و مرگ و امراض لاعلاج است ؛ و يا آن‌كه ترك آن واجب نيست - گو اينكه صرف آن بىضرر نخواهد بود . تا اينجا چهار قسم ذكر شد ، قسم پنجمى نيز وجود دارد كه در صرف آنها نه فايده و نه زيان هيچكدام وجود ندارد ، و استفاده از آنها نسبت به نفع و ضرر يكسان است . كارهاى انسان نيز در سنجش تأثير آنها نسبت به فطرت اصلى وى - كه در زبان شريعت فطرت اصلى روح انسانى ناميده مىشود - چنين نسبتهائى را دارند . يعنى روح انسان در اصل خود حالتى دارد كه آن سخنگوى كه گفتار وى نشان « لا ينطق عن الهوى » داشت از آن حالت چنين تعبير فرموده است : « هر مولودى بر فطرت متولد مىشود » ؛ پس تا زمانى كه اين لطيفه‌ى قدسى بر صفاى نخستين و حالت اصلى خود پاى دارد ، منزلگاه تابشهاى انوار هدايت روحانى و در معرض وزش نسيم سعادتهاى قدسى است و همواره گرايش و توجه وى با كمك